و جهت تخصيص قتال « بائمة الكفر » از آن جهت است كه پيشواى گمراهى هستند و ديگران را هم گمراه و كافر مىكنند . حسن بصرى گفته است مقصود عموم كافران است چون هر فرد كافر خود منحرف است و نيز رهبر ديگران به كفر . قتاده و ابن عبّاس گفته‌اند : مقصود پيشواهاى قريش است مثل حارث بن هشام ، و عكرمه بن ابى جهل و ابو سفيان و غير آنها ، حذيفه گفته است : آنان كه در اين جمله ياد شده است هنوز به جهان نيامده‌اند و مقصود آنها هستند كه در آينده كافر و پيشواى كفرند . مجاهد گفته است : مقصود مردم ايران و روم است كه مأمور به جنگ با آنها شده‌اند . و حضرت امير علىّ عليه السّلام روز بصره اين آيه را قرائت فرمود « 1 » . « إِنَّهُمْ لا أَيْمانَ لَهُمْ » 12 مجمع : ابن عامر « ايمان » با كسر همزه خوانده است و از امام صادق ع اين قرائت روايت شده است و ديگران با فتح همزه قرائت كرده‌اند . « وَهَمُّوا بِإِخْراجِ الرَّسُولِ » 13 مجمع : جبّائى گفته است : مقصود يهود مدينه است كه با أبو سفيان و اعراب موافقت كردند در جنگ خندق كه پيغمبر را از مدينه بيرون كنند . و بعضى گفته‌اند : مقصود مردم مكّه و قريش است كه پيغمبر را مجبور به فرار كردند . « وَهُمْ بَدَؤُكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ » 13 مجمع : جبّائى گفته است : يعنى قريش كه اوّل پيمان شكستند . زجّاج گفته است : يعنى پيش دستى به جنگ كردند با قبيله ى خزاعه كه همپيمان پيغمبر بودند . و بعضى گفتند : يعنى در جنگ بدر آنها اوّل اقدام به جنگ با شما كردند . « وَيَشْفِ صُدُورَ قَوْمٍ » 14 مجمع : مجاهد و سدّى گفتند يعنى بنى خزاعه كه از رنج شبيخون بنى بكر دلهاشان شفا مىيابد . « أَمْ حَسِبْتُمْ أَنْ تُتْرَكُوا وَلَمَّا يَعْلَمِ اللَّه » 16 ، تفسير أبو السعود : ممكن است

--> ( 1 ) اين جمله از آيه مؤيّد مطلبى است كه در ص 354 در پاورقى گفتيم . ( مصحّح )